على اكبر دهخدا
1012
امثال و حكم ( فارسى )
بطهران دير مىكشيد ، مردمان شهر در برابر شكايت از تنگيابى و گرانى چيزها يكديگر را به نويد با جملهء « شاه مىآيد شهر كارها خوب مىشود » دل خوش مىداشتند . سپس كه شاه بپاى تخت رسيد و كارگرانى و بدى ارزاق بر همان حال بماند اينبار جملهء مزبور را چون مثلى در جواب هر شكايتى باستهزاء ادا مىكردند و امروز نيز كنند . مثال : امسال چرا باران نمىآيد ! - شاه مىآيد شهر كارها خوب مىشود . شاه مىبخشد شيخعلى خان نمىبخشد . نظير : يعطى الحر و العبد يألم قلبه . شاه ميداند كه شيروانى سنى است . ابا از اعتراف به اين معنى ندارم . شاهنامه آخرش خوش است . تمثل : دريدى تو ناكرده گز جامه را * نخواندى تو پايان شهنامه را . مرحوم اديب . نظير : يا راقد الليل مسرورا باوله * ان الحوادث قد يطرقن اسحارا لا تفرحن بليل طاب اوله * فرب آخر ليل اجج النارا . آخر سفرك املك . كه هيچچيز نيست كه به خواندن نيرزد و آخر هيچ حكايت از نكتهاى كه به كار آيد خالى نباشد . ابو الفضل بيهقى . شاهى كه بر رعيت خود مىكند ستم * مستى بود كه مىكند از ران خود كباب صائب . رجوع به : اسكندر روميرا . . . ، شود . شاهى نيايد ز چتر غرابى و تاج خروسى . * ( ز من شه نخيزد كه . . . ) مجير بيلقانى . شايد كه چو وابينى خير تو در اين باشد . * ( غمناك نبايد بود از طعن حسود ايدل . . . ) حافظ . نظير : حبذا مكروه ادى الى محبوب و مرحبا با ذى اسفر عن مطلوب . اى بسا درد كه باشد بحقيقت درمان . ان فى الشر خيارا . بسيار دردمندى بود كه بتندرستى رساند . عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ . قرآن كريم . سورهء 2 . آيهء 213 . هرچه بر تو آن كراهيت بود * چون حقيقت بنگرى رحمت بود . مولوى . اى بسا شير كان ترا آهو است * اى بسا درد كان ترا داروست . سنائى . اى بسا عدل كه داراى جهان * كرده در صورت ظلم است نهان . الا رب ذل ساق للنفس عزة * و يا رب نفس بالتعزز ذلت . لعل عتبك محمود عواقبه * و ربما صحت الاجسام بالعلل رجوع به : الخير فى ما وقع ، شود . شايد كه همين بيضه برآرد پر و بال . شايسته گلاب نباشد سر كلاب . اديب صابر . شب آبستن است اى برادر بروز * ( دل از بيمرادى بفكرت مسوز . . . ) سعدى .